Archiwum miesiąca: styczeń 2013

Geneza podatku dochodowego od osób fizycznych

Po odzyskaniu niepodległości po I wojnie światowej jako jedną z pierwszych konstrukcji podatkowych obowiązujących w całym kraju był podatek dochodowy unormowany w ustawie z dnia 15.07.1920r. o państwowym podatku dochodowym. Podatek ten obowiązywał osoby fizyczne i prawne. W pierwszym polskim podatku dochodowym wzorowano się na pruskim podatku dochodowym, który oparty był na przyroście czystego majątku. Pod uwagę były brane dochody fundowane (osiągane przez osoby fizyczne i prawne z przedsiębiorstwa, nieruchomości oraz innego rodzaju działalności gospodarczej prowadzonej na własny rachunek), a także (pochodziły z wynagrodzeń za pracę, emerytów, rent itp.). Podatek ten pobierany był według stawki progresywnej, ale z oddzielną taryfą dla obu rodzajów dochodów.

”Udział dochodów fundowanych i nie fundowanych, w całości dochodów najpierw był z przewagą dochodów fundowanych, a pod koniec lat 30-tych dochodów nie fundowanych.”[1]

Po wojnie na kształtowanie się konstrukcji prawnych podatków typu dochodowego, istotny wpływ miał ustrój polityczny, chodzi tu o gospodarkę centralnie planowaną, z dominacją własności państwowej. Przy podatku dochodowym miało to odzwierciedlenie w odrębnych konstrukcjach regulujących opodatkowanie gospodarki uspołecznionej, nieuspołecznionej a także ludności.

Dalsze zmiany konstrukcji prawnych podatków polegały na wyodrębnieniu z ogólnego podatku dochodowego wynagrodzeń ze stosunku pracy i oddzielnym opodatkowaniu dochodów podmiotów gospodarki nieuspołecznionej. Gospodarka uspołeczniona była opodatkowana podatkiem dochodowym od spółdzielczości, natomiast przedsiębiorstwa państwowe wpłatami z zysku.

Do klasycznego podatku dochodowego najbardziej podobny był podatek obciążający podmioty gospodarki nieuspołecznionej. Przedmiot opodatkowania stanowił dochód cząstkowy, powiązany z określonymi grupami przychodów, a ponadto dochód ogólny, jako suma dochodów cząstkowych, po potrąceniu niedoborów z tych źródeł przychodów. Stawka progresywna stosowana była do obliczeń tego podatku.

W roku 1972 ,, rodzi ”się ustawa, która poprzestaje na dochodzie ogólnym. Zachowanie jednej, czterech a potem trzech taryf podatkowych odnoszącym się do konkretnych źródeł uzyskania świadczy o nawiązaniu do elementów podatku w zależności od źródeł ich uzyskania (typ angielski).

Podatek od wynagrodzeń. Konstrukcja tego podatku nawiązywała w pewnym stopniu do rozwiązań międzywojennych. Obciążał tylko dochody osób fizycznych, gdzie uwzględniono sytuację osobistą podatnika (zwłaszcza związaną z jego stanem rodzinnym). Podatek od wynagrodzeń przez wiele lat był podstawowym podatkiem, który obciążał dochody ludności. Jako podstawę opodatkowania przyjmuje się łączną sumę wynagrodzeń otrzymanych w danym okresie od jednego pracodawcy – będącego płatnikiem tego podatku – do którego stosowano stawki progresywne. Podatek od wynagrodzeń w czasie obowiązywania ulegał licznym zmianom, które polegały na rozszerzeniu jego zakresu – wprowadzeniu wielu ulg i zwolnień o charakterze przedmiotowym i podmiotowym.

Z biegiem czasu stosunkowo prosta konstrukcja prawna podatku stawała się coraz bardziej skomplikowana, natomiast funkcjonowanie jej było coraz bardziej zdominowane fiskalnymi celami opodatkowania. Po 1956 roku podatek od wynagrodzeń stracił na znaczeniu. Jego eliminacja z polskiego systemu polegała na podwyższeniu minimum wolnego od opodatkowania oraz zwalnianiu coraz liczniejszych grup podatników z obowiązku podatkowego. W rezultacie w 1976 roku zwolniono z niego pracowników gospodarki uspołecznionej co w praktyce oznaczało wyeliminowanie go z polskiego systemu podatkowego.

Ustawą z dnia 13 grudnia 1957 roku do polskiego systemu podatkowego wprowadzony został podatek wyrównawczy – specyficzna odmiana podatku od wynagrodzeń Obejmował on osoby fizyczne i prawne gospodarki uspołecznionej. Obejmował on osoby fizyczne i prawne gospodarki uspołecznionej. Obowiązek podatkowy powstał wtedy, gdy dochody podlegające podatkowi dochodowemu lub od wynagrodzeń przekraczały określona granicę, a podstawę opodatkowania stanowiła nadwyżka ponad kwotę stanowiącą tę granicę W tym podatku stosowano progresywną stawkę podatkową. Po kolejnych nowelizacjach podatek wyrównawczy stawał się coraz bardziej samodzielnym podatkiem, podlegały mu wszelkiego rodzaju dochody s. pieniężne i w naturze, osiągane przez osoby fizyczne mające miejsce zamieszkania na terenie Polski. Podatek ten obowiązywał do 1992 roku [2].

Podatek dochodowy od spółdzielczości był zbliżony do rozwiązań prawnych stosowanych wobec podmiotów gospodarki nieuspołecznionej. Jako dochód przyjęto sumę przychodów osiągniętych w roku podatkowym po potrąceniu kosztów ich uzyskania. Z biegiem czasu podstawą opodatkowania został zysk bilansowy, a sama konstrukcja podatku dochodowego od spółdzielni jest coraz bardziej skomplikowana np. przez przyjmowanie w niej określonych elementów opodatkowania przedsiębiorstw państwowych. W rezultacie przekształca się w świadczenie na rzecz budżetu.

Rozpoczęta w latach 80-tych reforma polskiego systemu podatkowego została podporządkowana transformacji gospodarki etatystycznej w gospodarkę rynkową. Realizowany program przekształceń systemowych, w myśl której to nie państwo, lecz rynek tworzy warunki do rozwoju przedsiębiorczości i umożliwia wzrost konkurencji, zakładał równouprawnienie sektorów, a w związku z tym ujednolicenie opodatkowania w zależności od formy własności.

,,Zasadniczym problemem w wyborze kierunku reformy podatkowej zapoczątkowanej w 1989 roku było to, że powinna ona równocześnie służyć realizacji procesów przekształceń gospodarki i jej stabilizowaniu. W realizacji tych celów często występuje sprzeczność, ponieważ procesy transformacji gospodarczej wymagają ożywienia gospodarczego, które nie powinno być hamowane nadmiernym fiskalizmem, podczas gdy program stabilizacji gospodarczej narzuca restrykcyjność polityki podatkowej.”[3]

W roku 1991 weszła ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, jest ona podstawowym aktem prawnym, który reguluje opodatkowanie dochodów osób fizycznych uzyskiwanych z działalności gospodarczej prowadzonej na własny rachunek, jak i z wynagrodzeń, rent i emerytur czy nieregularnych źródeł przychodów. Ustawa obejmuje wszystkie osoby fizyczne mające miejsce zamieszkania w Polsce, a także dotyczy wszystkich przychodów osiąganych przez podatników. Powszechny podatek dochodowy od osób fizycznych obowiązuje w naszym kraju od 1 stycznia 1992 roku. Tak więc rok 2002 – to jedenasty rok obowiązywania w naszym kraju tego podatku. Ustawą z dnia 26 lipca 1991 roku wszyscy mieszkańcy naszego kraju stali się podatnikami tego podatku.[4]


[1] T. Cholewicki Podatki – ogólne zarysy tematyki podatkowej, s. 20 ;

[2] T. Cholewicki Podatki s. 21 ;

[3] cyt. W. Pomykało Encyklopedia Biznesu s. 620 ;

[4] T. Kosakowski

Możliwość optymalizacji obciążeń podatkowych

Wstęp pracy dyplomowej

Tematem mojej pracy jest „Optymalizacja podatku dochodowego wybranych firm obsługiwanych przez biuro rachunkowe”.

Optymalizacja podatkowa przyczynia się do poprawy konkurencyjności, ogranicza koszty podatkowe oraz minimalizuje zagrożenia wynikające z ryzyka podatkowego. Jest działaniem zgodnym z prawem. W wyroku NSA z 31.01.2002 r. podkreślono, że istota działalności gospodarczej jest maksymalizacja zysku, a nie zobowiązań podatkowych. Nie istnieje obowiązek działań prowadzących do zmniejszenia dochodów z tego powodu, że byłoby to korzystniejsze dla budżetu państwa z punktu widzenia wpływów podatkowych.[1]

Dokonanie wyboru ma na celu uzyskanie efektu optymalizacji podatkowej polegającej na uzyskaniu zamierzonych celów przy jednoczesnym zapewnieniu możliwie najniższego obciążenia podatkowego.” Jeżeli obowiązujący porządek prawny stwarza podatnikowi możliwość wyboru kilku legalnych konstrukcji do osiągnięcia zamierzonego celu gospodarczego, z których każda będzie miała inny wymiar podatkowy, to wybór najkorzystniejszego podatkowo rozwiązania nie może być traktowany, jako obejście prawa”[2]

Pracując w biurze rachunkowym, na co dzień zajmuję się wyborem możliwości optymalnych form opodatkowania dla przedsiębiorców rozpoczynających działalność gospodarczą, podejmując decyzję, jaka forma będzie dla niego najdogodniejsza, biorąc pod uwagę względy biznesowe, jak również aspekty podatkowe przewidziane w polskim prawie. Temat mojej pracy ma swoje odzwierciedlenie w pracy zawodowej, jaką wykonuję, kwestie, jakie porusza są zawsze aktualne i ważne dla przedsiębiorców. Biorąc pod uwagę metody optymalizacji mogę wykorzystać informacje zawarte w mojej pracy do pogłębienia wiedzy i świadomego podejmowania decyzji w imieniu przedsiębiorców.

Stawiając pierwsze kroki w budowaniu własnej firmy należy podjąć decyzję, co do formy prowadzenia działalności. Polskie prawo pozostawia dużo swobody, dlatego warto dokonać odpowiedniej analizy i wybrać najbardziej odpowiednią formę prowadzenia działalności. Małe przedsiębiorstwa prowadzone w formie przedsiębiorstw jednoosobowych mogą zastosować najprostsze kryterium wyboru formy optymalnego podatku, nawet cztery możliwe formy opodatkowania tj.: opodatkowania kartą podatkową, opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, opodatkowania na zasadach ogólnych ( z progresją) i opodatkowania na zasadach liniowych ( stawka 19%).

Opodatkowanie w formie karty podatkowej charakteryzuję się tym, że podatnicy nie prowadzą żadnej ewidencji operacji gospodarczych mającej na celu ustalenie dochodu lub przychodu. Zatem to najprostsza forma prowadzenia księgowości i zarazem najtańsza, pozwalająca na zmniejszeniu kosztów administracyjnych przy niewielkich obciążeniach podatkowych.

„Zryczałtowany podatek dochodowy w formie karty podatkowej mogą prowadzić tylko niektóre taksatywnie wyliczone w załącznikach do ustawy grupy podatników prowadzących działalność usługową lub wytwórczo-usługową, pod warunkiem m.in. nieprzekroczenia określonego limitu zatrudnienia pracowników najemnych… Wysokość podatku dochodowego w formie karty podatkowej jest niezależna od rzeczywistych rezultatów prowadzonej działalności gospodarczej i płacona miesięcznie według stawek kwotowych wynikających z tabel stanowiących załącznik do ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym. Wysokość miesięcznych stawek uzależniona jest od rodzaju wykonywanej działalności, miejsca jej wykonywania oraz liczby zatrudnionych pracowników. Podatek dochodowy w formie karty podatkowej wynikający z decyzji obniża się o kwotę składki na powszechne ubezpieczenie zdrowotne. Płacony jest on bez wezwania w terminach miesięcznych na rachunek właściwego urzędu skarbowego”[3].

Aby móc wybrać optymalną formę opodatkowania, biorąc pod uwagę zasady ogólne i ryczałt, można wziąć pod uwagę dochodowość firmy i przychód graniczny.

„Dochodowość krytyczna – jest jedną z dwóch części analizy progowej, możemy zdefiniować ją, jako udział dochodu w przychodzie, przy którym następuje zrównanie podatku obliczonego dla podatkowej karty przychodów i rozchodów, z kwotą podatku obliczanego na zasadzie ryczałtu ewidencjonowanego dla największego dopuszczalnego przychodu. Należy mieć na uwadze fakt, że dla każdej stawki podatku zryczałtowanego otrzymuje się inną wartość dochodowości krytycznej”[4].

dk =

Przychód graniczny dla sytuacji, gdy dochodowość firmy jest mniejsza od dochodowości krytycznej d<dk

P=

Przychód graniczny dla sytuacji, gdy dochodowość firmy jest większa od dochodowości krytycznej d>dk

P=

Kw – kwota odliczana od podatku w pierwszym przedziale skali podatkowej

tp – stopa ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych dla danej działalności

Biorąc pod uwagę rozliczenie z formie ryczałtu i podatku liniowego należy określić, w jakim przedziale kształtuje się dochód przedsiębiorstwa. W sytuacji, gdy dochód będzie mniejszy od stopy podatku bardziej korzystną formą opodatkowania będzie podatek liniowy.

Przy wyborze efektywnego opodatkowania warto uwzględnić metody rozliczania zaliczek na podatek dochodowy. Metoda podstawowa może być stosowana przez wszystkich podatników bez ograniczeń. Polega na tym, że podatnicy wpłacają na rachunek urzędu skarbowego zaliczki miesięczne w wysokości różnicy między podatkiem należnym od dochodu osiągniętego od początku roku podatkowego a sumą zaliczek należnych za poprzednie miesiące. Przy czym zaliczki za okres od I do przedostatniego miesiąca roku podatkowego podatnik ma obowiązek uiścić do 20-go dnia następnego miesiąca. Natomiast zaliczkę za ostatni miesiąc roku podatkowego uiszcza się w wysokości zaliczki za miesiąc przedostatni do 20-go dnia ostatniego miesiąca roku podatkowego.

Metoda kwartalna to rozliczenie zaliczek zarezerwowane dla podatników rozpoczynających działalność w danym roku podatkowym bądź podmiotów posiadających status małego podatnika ( MP). Przy czym za MP uważa się takiego, którego przychód w roku poprzedzającym nie przekroczył 1.200.000 euro. Spełniający jeden z powyższych warunków mogą dokonywać wpłat zaliczek kwartalnie. Przy czym zaliczki za pierwsze 3 kwartały powinny zostać uiszczone do 20-go dnia miesiąca następującego po danym kwartale. Zaliczka za ostatni kwartał jest uiszczana w wysokości zaliczki za kwartał poprzedni do 20-go dnia ostatniego miesiąca roku podatkowego.

Metoda uproszczona zarezerwowana jest dla podatników, którzy za rok poprzedzający rok podatkowy o 2 lata lub za rok poprzedzający o 3 lata wykazali podatek należny. Jeśli spełniony został ten warunek podatnicy mogą wpłacać zaliczki miesięcznie w wysokości 1/12 podatku należnego wykazanego w zeznaniu poprzedniego roku podatkowego. Jeżeli w zeznaniu tym podatnik nie wykazał podatku wysokość zaliczki może zostać ustalona w oparciu o roczne zeznanie złożone w roku poprzedzającym rok podatkowy o 2 lata.

Wymienione sposoby pozwalają dodatkowo ustalić optymalizacje podatku dochodowego metodą skorygowanego dochodu. Podatnicy rozpoczynający działalność gospodarczą a także podatnicy kontynuujący działalność gospodarczą będący małymi podatnikami mają prawo do wyboru kwartalnej metody rozliczania zaliczek na podatek dochodowy. Dotyczy to zarówno podatników rozliczających się na zasadach ogólnych, jak i podatników podatku liniowego. Stosując mnożnik przy miesięcznym, kwartalnym lub uproszczonym systemie zaliczek, otrzymamy kwotę podatku za dany rok do zapłaty. Porównując obie sumy, wybieramy tę metodę, która dała najniższa kwotę podatku.

Kolejną legalna formą zmniejszenia obciążeń podatkowych jest przeniesienie działalności na inny teren lub do innego państwa, gdzie ciężary podatkowe są mniejsze np. Kajmany, Wyspy Bahama, Lichtenstein. Ta forma zmniejszania obciążeń podatkowych jest niestety niekorzystna dla budżetu państwa, gdyż zmniejszają się wpływy podatkowe.

Narzędziem optymalizacji może być wykorzystywana przez firmy polityka amortyzacji. Na szczególną uwagę zasługuje możliwość podwyższenia dla celów amortyzacji podatkowej wartości początkowej środków trwałych otrzymanych w wyniku aportu przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części.

Od początku funkcjonowania w polskiej praktyce gospodarczej leasing był traktowany, jako narzędzie służące optymalizacji podatkowej. Wynika to głównie z możliwości oferowanych przez leasing operacyjny na gruncie podatkowym. W praktyce korzyści podatkowe z leasingu sprowadzają się do skróconego okresu, w którym wydatki na spłatę samochodu trawa 24 miesiące i są zaliczane do kosztów uzyskania przychodów stanowiąc łącznie wartość początkową przedmiotu umowy. Gdyby natomiast przedsiębiorca zakupił samochód ze środków własnych, z kredytu lub w leasingu finansowym, jego kosztem byłyby odpisy amortyzacyjne od wartości początkowej samochodu oraz część odsetkowa poszczególnych rat leasingowych. Pełne odpisanie wartości początkowej samochodu w ciężar kosztów trwałoby 5 lat. Podejmując decyzję o metodzie finansowania środków trwałych przedsiębiorca winien brać pod uwagę poziom swoich przychodów, które pozwolą na spłatę miesięcznych rat lub zastosowanie dłuższego okresu umowy[8]


[1] Wyrok NSA z 31.01.2020 r.S.A./Gd771/01”doradztwo podatkowe” 2003/2 s.64-67

[2] Wyrok WSZ z 30 marca2004 r. sygn. akt III SA 2984/02

[3] „Podatki i Prawo Podatkowe” Andrzej Gomułowicz, Jerzy Małecki wyd.Lexis Nexis W-wa 2008, str. 652-653

[4] mfiles.pl/pl/index.php/Dochodowo%C5%9B%C4%87_krytyczna

[5] Opracowanie z wykładów „Obciążenia fiskalne”, dr Adam Adamczyk

[6] Opracowanie z wykładów „Obciążenia fiskalne”, dr Adam Adamczyk

[7] Opracowanie z wykładów „Obciążenia fiskalne”, dr Adam Adamczyk

[8] WWW. Leksykon leasingu i motoryzacji 17-06-2010