Archiwa tagu: wielkość i struktura produkcji

Dynamika, wielkość i struktura produkcji

Podstawowym zadaniem przedsiębiorstwa produkcyjnego jest wytwarzanie i sprzedaż wyrobów przemysłowych jak również świadczenie usług przemysłowych. W zależności od stopnia wykończenia rozróżnia się wyroby gotowe, półwyroby i części wyrobów gotowych oraz produkcję w toku[1]. Produkcja jest odzwierciedleniem wyników pracy przedsiębiorstwa. Przesądza także o efektywności gospodarowania poszczególnymi czynnikami wytwórczymi. Szybsze tempo wzrasta produkcji niż czynników wytwórczych świadczy o lepszym ich wykorzystaniu, co korzystnie oddziałuje na koszty własne, a tym samym na wyniki finansowe i efektywność gospodarowania całego przedsiębiorstwa oraz poszczególnych czynników wytwórczych.

Produkcję przedsiębiorstwa przemysłowego można przedstawić w różnych miernikach. Dokonanie wyboru tych mierników zależy od celu pomiaru i jest niezwykle ważne w ocenie działalności przedsiębiorstwa, ponieważ taka sama wielkość produkcji wyrażana w różnych miernikach, może niejednakowo scharakteryzować wyniki jego pracy.

Przyjmując sposób agregacji efektów pracy jako podstawę podziału, można wyróżnić mierniki naturalne, mierniki umowne, mierniki wartościowe i mierniki pracochłonności. Podstawowym i najprostszym sposobem mierzenia wielkości produkcji za pomocą mierników naturalnych jest wyrażenie rzeczowe efektów pracy przedsiębiorstwa przemysłowego. Naturalne mierniki opierają się na fizycznych jednostkach miary długości (np. m.), masy (np. t, kg), powierzchni (np. m2), objętości (np. m3) albo są po prostu wyrażone w sztukach.

Do najczęściej stosowanych mierników produkcji należą mierniki wartościowe, które pozwalają wyrazić produkcję różnych asortymentów, odmian i gatunków w najbardziej ogólnej jednostce miary, jaką jest pieniądz. Zastosowanie mierników wartościowych pozwala sumować nie tylko liczbę wytworzonych wyrobów gotowych i półwyrobów, lecz także wielkość usług przemysłowych i produkcji w toku. Do wyrażenia produkcji w ujęciu wartościowym przyjmuje się odpowiednie ceny, są to zazwyczaj ceny rzeczywiście obowiązujące w okresie sprawozdawczym. Takie właśnie ceny zostały przyjęte do analizy wartości i potencjału produkcji w ZPB „Frotex” S.A. w okresie od 1995 do 2000 roku. Do analizy potencjału produkcyjnego przyjęto naturalne mierniki tj. tony, kilometry oraz sztuki. Potencjał produkcyjny oraz dynamika produkcji jest badana z wyszczególnieniem na wydziały produkcyjne, a punktem odniesienia jest okres poprzedni w stosunku do badanego.

Zakłady Przemysłu Bawełnianego „Frotex” S.A. w Prudniku posiadają

kompletny ciąg technologiczny od produkcji przędzy do konfekcjonowania wyrobów. Produkcja zlokalizowana jest w 4 wydziałach produkcyjnych:

  • przędzalni,
  • tkalni,
  • wykończalni,
  • konfekcji (szwalnia i hafciarnia).

Rok 1996 w stosunku do roku 1995 charakteryzował się wzrostem

produkcji, a tym samym dalszym wzrostem wykorzystania parku maszynowego, wzrostem wydajności pracy oraz unowocześnieniem produkcji. Poniesione w tym czasie nakłady inwestycyjne w niewielkim stopniu przyczyniły się do odnowienia parku maszynowego, jednak miały wpływ na osiągnięcie przyrostu produkcji. Co przedstawione jest w poniższej tabeli (1).

Tabela 1. Przyrost produkcji na poszczególnych wydziałach produkcyjnych w okresie 1995 – 1996.

Wyszczególnienie Jednostka miary 1995 1996 Dynamika w %
Przędzalnia Tona

T/Nm

2 348

72 185

2 526

76 763

107,6

106,3

Tkalnia Km

Mln wątków

10 835

9 656

11 768

10 535

108,6

109,0

Wykończalnia

W tym:

Tkaniny własne Usługi

Km

 

28 972

 

4 949

24 023

29 509

 

5 368

24 141

101,8

 

108,0

100,5

Konfekcja

W tym:

Szwalnia

Hafciarnia

Km

 

9 756

 

7 125

2 631

10 144

 

7 459

2 685

103,9

 

104,6

102,0

Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB”Frotex” za 1996r.

Tabela 2. Przyrost produkcji na wydziałach produkcyjnych w okresie 1996 – 97.

Wyszczególnienie Jednostka miary 1996 1997 Dynamika w %
Przędzalnia Tona

T/Nm

2 526

76 763

2 793

84 397

110,6

109,9

Tkalnia Km

Mln wątków

11 768

10 535

11 840

10 327

100,6

98,0

Wykończalnia

W tym:

Tkaniny własne Usługi

Km

 

29 509

 

5 368

24 141

31 329

 

6 887

24 442

106,2

 

128,3

101,2

Konfekcja

W tym:

Szwalnia

Hafciarnia

Km

 

10 144

 

7 459

2 685

10 835

 

7 727

3 108

106,8

 

103,6

115,7

Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB”Frotex” za 1997r.

W roku 1997 nastąpiły straty w produkcji, które spowodowane były postojami z powodu powodzi, a także problemami zaopatrzeniowymi, które się z tym wiązały. Mimo tych niesprzyjających okoliczności w 1997 roku nastąpił dalszy wzrost produkcji na wszystkich wydziałach produkcyjnych.

Ilościowy plan produkcji na rok 1997 wykonany został jedynie przez Wydział Wykończalni. Pozostałe wydziały produkcyjne zadań nie wykonały, co

wiązało się głównie ze zmniejszeniem planowanego eksportu. Wpływ na niewykonanie zadań miały także zmiany asortymentowe oraz postój wywołany

powodzią. W rezultacie powodzi zastój zanotowały:

  • Wydział Tkalni w ilości 5 dni
  • Wydział Przędzalni w Podlesiu w ilości 6 dni
  • Oddział Szwalni 1 dzień
  • Oddział Hafciarni 2 dni

Bezpośrednimi przyczynami postoju było wtargnięcie wody na niektóre hale Wydziału Tkalni, zniszczenie drogi dojazdowej do Wydziału Przędzalni w Podlesiu, brak możliwości dojazdu do pracy pracowników oraz brak możliwości dojazdu usługobiorców.

Tabela 3. Wielkość produkcji na poszczególnych wydziałach produkcyjnych w okresie 1997 – 98.

Wyszczególnienie Jednostka miary 1997 1998 Dynamika w %
Przędzalnia Tona

T/Nm

2 793

84 397

2 816

85 866

100,8

101,7

Tkalnia Km

Mln wątków

11 840

10 327

11 179

10 190

94,4

98,7

Wykończalnia

W tym:

Tkaniny własne Usługi

Km

 

31 329

 

6 887

24 442

27 517

 

7 575

19 942

87,8

 

110,0

85,6

Konfekcja

W tym:

Szwalnia

Hafciarnia

Km

 

10 835

 

7 727

3 108

10 262

 

7 184

3 078

94,7

 

93,0

99,0

Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB”Frotex” za 1998r.

W roku 1998 nastąpił spadek produkcji w porównaniu do roku 1997 na

trzech wydziałach.. Jej wzrost zgodny z założeniami ujętymi w planie odnotowano jedynie na Wydziale Przędzalni. Wydział Tkalni nie wykonał zadań produkcyjnych w zakresie tkanin gładkich oraz frotowych. Zmniejszenie produkcji tkanin gładkich wiązało się z koniecznością ograniczenia ich produkcji z powodu spadku zainteresowania odbiorców krajowych i zagranicznych tkaninami obrusowymi i ścierkowymi. Brak realizacji założeń ujętych w planie produkcji na 1998 rok w zakresie tkanin frotowych spowodowany był:

  • koniecznością modernizacji krosien NP.,
  • zmianami asortymentowymi dla potrzeb produkcji eksportowej co wiązało się z koniecznością dostosowania krosien,

Wydział Wykończalni w porównaniu z rokiem 1997 zwiększył produkcję w zakresie wykańczania tkanin własnych, szczególnie w ramach tkanin frotowych, natomiast w zakresie usług odnotowano spadek produkcji. Spadek produkcji na Wydziale Konfekcji był konsekwencją zmniejszonej produkcji Wydz. Tkalni. Dotyczyło to szczególnie Oddziału Szwalni. W przypadku Oddziału Nafciarni wiązało się to dodatkowo ze spadkiem popytu na wyroby pościelowe.

Tabela 4. Wielkość produkcji na wydziałach produkcyjnych w okresie 1998 – 99.

Wyszczególnienie Jednostka miary 1998 1999 Dynamika w %
Przędzalnia Tona

T/Nm

2 816

85 866

2 852

86 683

101,3

101,0

Tkalnia Km

Mln wątków

11 179

10 190

11 812

9 947

105,7

97,6

Wykończalnia

W tym:

Tkaniny własne Usługi

Km

 

27 517

 

7 575

19 942

20 616

 

7 844

12 772

74,9

 

103,6

64,0

Konfekcja

W tym:

Szwalnia

Hafciarnia

Km

 

10 262

 

7 184

3 078

10 514

 

7 182

3 332

102,5

 

100,0

108,3

Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB”Frotex” za 1999r.

W stosunku do roku poprzedniego na Wydziale Przędzalni nastąpił przyrost produkcji w mierniku ilościowym o 1%. Roczny plan produkcji wydział wykonał w 102,7 %. Praca na wydziale odbywała się w systemie cztero-brygadowym, co pozwoliło na wykorzystanie mocy produkcyjnych w 100%. Wydział Tkalni zanotował przyrost produkcji w stosunku do roku 1998 oraz wykonał zadania planowe. Zmniejszenie produkcji w wątkach w porównaniu do okresu minionego oraz niewykonanie planu w tych jednostkach wiązało się ze zmianami asortymentowymi w trakcie roku oraz koniecznością zatrzymywania krosien z uwagi na brak zamówień. Wykorzystanie mocy produkcyjnych wydziału było zróżnicowane w różnych okresach roku. Najwyższe w granicach 100% w okresie I i II kwartału, natomiast w III kwartale wskutek zmniejszenia się potrzeb rynku w granicach 90% i w IV kwartale wskutek ograniczenia zamówień eksportowych ok. 80%.

Na Wydziale Wykończalni w porównaniu do 1998 roku w jednostkach fizycznych nastąpił spadek produkcji ogółem. Zmniejszenie produkcji wiązało się ze zmianami asortymentowymi. Ograniczona zastała ilość usług w zakresie gazy i pieluch na rzecz bardziej pracochłonnych tkanin drelichowych. Mimo spadku ilościowego świadczonych usług ich wartość była wyższa od wykonania w roku 1998 i założonej w planie na rok 1999.

Tabela 5. Wartość usług wykończalniczych w 1999 roku w stosunku do planu

Wyszczególnienie

Jednostka
miary
Wykonanie
1998
1999
Plan
Wykonanie
– wartość usług wykończalniczych

(ceny ewidencyjne)

Tys. zł 7.834,9 7.250,8 8.451,6

Źródło: opracowanie własne na podstawie ewidencji analitycznej ZPB”Frotex” za 1999 r.

Tabela 6. Wielkość produkcji na wydziałach produkcyjnych w okresie 1999-2000.

Wyszczególnienie Jednostka miary 1999 2000 Dynamika w %
Przędzalnia Tona

T/Nm

2 852

86 683

2 710

82 292

95,0

94,9

Tkalnia Km

Mln wątków

11 812

9 947

11 149

9 670

94,4

97,2

Wykończalnia

W tym:

Tkaniny własne Usługi

Km

 

20 616

 

7 844

12 772

17 469

 

7 885

9 584

84,74

 

100,5

75,0

Konfekcja

W tym:

Szwalnia

Hafciarnia

Km

 

10 514

 

7 182

3 332

10 357

 

7 178

3 179

98,5

 

100,0

95,4

Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB”Frotex” za 2000r.

W zakresie produktów przedsiębiorstwa przyjmuje się ich podział na następujące grupy asortymentowe:

  •  tkaniny
  •  ręczniki frotte
  •  konfekcję stołową i pościelową
  •  usługi wykańczalnicze
  •  pozostałe usługi
Kształtowanie się wielkości produkcji wg struktury asortymentowej w latach

1995-2000 przedstawiają poniższe tabele:

Tabela 7. Wielkość produkcji według asortymentu za okres 1995 – 2000 (w km)

Grupy asortymentowe Wielkość produkcji w poszczególnych okresach (w km)
1995 1996 1997 1998 1999 2000
Tkaniny 1 139,2 1 157,0 1 217,0 1 295,0 927,7 884,1
Ręczniki frotte 7 125,0 7 458,7 7 727,2 7 183,5 7 348,9 7 177,4
Konfekcja stołowa i pościelowa 2 361,0 2 685,7 3 108,3 3 077,7 3 331,7 3 179,0
Usługi wykończalnicze 24 023,0 24 141,4 24 442,2 19 942,1 12 770,5 9 583,5
Pozostałe usługi
OGÓŁEM 34 918,2 35 442,7 36 494,7 31 498,3 24 378,8 20 824,0

Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych ZPB”Frotex”

Tabela 8. Wielkość produkcji według asortymentu za okres 1995 – 2000 (w tys. zł. w cenach ewidencyjnych).

Grupy asortymentowe Wielkość produkcji w poszczególnych okresach (w km)
1995

(w cenach ew.)

1996

(w cenach ew.)

1997

(w cenach ew.)

1998

(w cenach ew.)

1999

(w cenach ew.)

2000

(w cenach ew.)

Tkaniny 8 770,3 8 908,9 9 370,9 9 984,8 8 936,1 8 613,8
Ręczniki frotte 50 725,4 54 544,5 55 402,1 50 429,7 55 528,6 53 463,5
Konfekcja stołowa i pościelowa 9 166,1 9 535,0 10 977,4 10 588,6 10 839,6 10 921,3
Usługi wykończalnicze 9 368,9 9 415,1 9 532,4 7 834,9 8 451,6 8 462,2
Pozostałe usługi 1 302,9 944,0 2 074,0
OGÓŁEM 78 030,7 82 403,5 85 282,8 80 140,9 84 699,9 83 534,8

Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych ZPB”Frotex”

Na wielkość produkcji w poszczególnych okresach zasadniczy wpływ miała zmiana asortymentu produkcji. Coraz większym zainteresowaniem wśród odbiorców cieszy się konfekcja stołowa i pościelowa co znajduje wyraz we wzrastającej produkcji tegoż asortymentu. Począwszy od 1995 roku produkcja konfekcji stołowej i pościelowej ciągle wzrasta, zarówno w wielkościach naturalnych jak i w wartości. Podobna sytuacja dotyczy ręczników frotte, których udział w produkcji jest największy. W tej podstawowej grupie asortymentowej kontynuowana jest strategia wdrażania do produkcji i na rynek wyrobów o najwyższych parametrach estetycznych, wzorniczych i jakościowych. Od 1998 roku nastąpił znaczny ilościowy spadek produkcji w grupie usługi wykańczalnicze. Ograniczona została ilość usług w zakresie wykańczania gazy i pieluch na rzecz bardziej pracochłonnych tkanin drelichowych. Mimo ilościowego spadku usług ich wartość rośnie. Ogólnie wartość produkcji w latach 1995-1997 wykazywała tendencję zwyżkową w bieżących cenach ewidencyjnych. W roku 1998 nastąpił spadek produkcji głównie z powodu zmian asortymentowych oraz zwiększonych remontów parku maszynowego. Kolejne lata charakteryzują się nieznacznymi wahaniami w wielkości produkcji ze spadkiem w roku 2000 w stosunku do 1999 roku.


[1] L. Bednarski, R. Borowiecki, J. Duraj, E. Kurtys, T. Waśniewski, B. Wersty, Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1998 s.193