Funkcje finansów publicznych i podatków

Finanse publiczne to środki pieniężne i majątkowe, które tworzone są z podatków centralnych, lokalnych, z dochodów nie podatkowych budżetów państwa. Zadaniem finansów publicznych jest możliwie najefektywniejsze w danych warunkach zaspakajanie potrzeb publicznych.[1]W skrócie możemy powiedzieć, że finanse publiczne podporządkowane są realizacji interesu publicznego.

Finanse publiczne zasadniczo różnią się od finansów prywatnych, do których zaliczamy: finanse przedsiębiorstw, a także gospodarstw domowych. Co prawda w finansach publicznych jak i w finansach prywatnych występują przychody i wydatki pieniężne, jednak cele gospodarki publicznej, które są realizowane przez finanse publiczne oraz sposoby prowadzenia przychodów i wydatkowania środków pieniężnych są odmienne.

Do podstawowych funkcji finansów publicznych zaliczamy:

  • funkcję redystrybucyjną (rozdzielczą),polegającą na zapewnieniu prawidłowego funkcjonowania państwa przy pomocy instrumentu gospodarczego tzn. budżetu państwa, które realizuje wpływy (w 90 % z podatków) oraz wydatki budżetowe ;
  • funkcję socjalną, która polega na zapewnieniu minimum socjalnego grupom społecznym znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji ze względów losowych ;
  • funkcję regulacyjną, polegającą na oddziaływaniu organów rządowych na gospodarkę, zmierzającym do minimalizacji wahań koniunkturalnych, przy pomocy środków prawnych, administracyjnych i ekonomicznych.

Jednym z podstawowych narzędzi przejmowania przez państwo dochodów i zaspakajania popytu na pieniądz jest podatek. Natomiast drugim instrumentem stabilizacji polityki finansowej państwa są wydatki budżetowe.

W zależności od sytuacji gospodarczej państwo stosuje różne rozwiązania. I tak chcąc pobudzić aktywność gospodarczą wprowadza ulgi inwestycyjne, ulgi z tytułu tworzenia nowych miejsc pracy. Podobnie jest z wydatkami budżetu państwa. ,,W wydatkach budżetowych znajdują też odzwierciedlenie cele polityki gospodarczej państwa, na przykład w postaci subwencjonowania wybranych gałęzi gospodarki. W bardzo wielu krajach udziela się – w takich czy innych formach – subwencji budżetowych rolnictwu, a ponadto chroni się je przed konkurencją zagraniczną za pomocą ceł, opłat wyrównawczych i kontyngentów przywozowych, czy innych jeszcze ograniczeń poza taryfowych”.[2]

Należy także zaznaczyć, że aby zapewnić stabilizację gospodarczą nie wystarczy korzystać z instrumentów polityki finansowej, musi być do nich dostosowana polityka monetarna Banku Centralnego.

Aby zobrazować wpływy do budżetu państwa, przy uwzględnieniu jaki w nich udział stanowią wpływy podatkowe, przedstawione w tabeli nr 2, (według rodzaju)dochody budżetu państwa za lata 1995, 1999, 2000, 2001.

Tabela 2. Dochody budżetu państwa według rodzajów
Wyszczególnienie
1995
1999
2000
2001
w %
w mln PLN
OGÓŁEM
21088,5
83721,7
126559,9
125922,2
100,0
Dochody krajowe
21078,1
83681,6
126552,3
125856,8
99,9
Dochody podatkowe
16317,4
68975,2
113949,5
112776,9
89,5
Podatki pośrednie
X
36314,8
64432,3
74567,2
59,2
Podatek od towarów i usług
X
20666,9
42868,6
48803,6
38,8
Podatek akcyzowy
X
12139,9
21068,5
25208,1
20,0
Podatek dochodowy
5376,2
32348,8
49473,0
38175,6
30,3
Od osób prawnych
X
8837,0
14809,0
15060,4
12,0
Od osób fizycznych
X
23511,8
34664,0
23115,2
18,4
Inne dochody podatkowe
4821,6
311,6
44,2
34,1
0
Dochody nie podatkowe
4589,8
12064,8
12602,8
13079,9
10,4
Dochody jednostek budżetowych
847,5
1970,0
4105,6
5393,7
4,3
Dywidenda od przedsiębiorstw państw.
1258,1
609,8
899,3
577,6
0,5
Dywidenda od banków
196,0
101,5
18,4
0
Wpłaty z zysku NBP
660,5
2980,0
321,9
502,4
4,4
Wpływy z cła
1705,0
5774,5
6076,5
5566,0
4,4
Dochody zagraniczne
10,4
40,1
7,6
65,4
0,1

Źródło: Opracowanie własne

Na podstawie przedstawionej tabeli możemy zauważyć, że wpływy do budżetu państwa z tytułu dochodów podatkowych w roku 2001 są niższe, niż w roku poprzednim o 1.172,6 mln. PLN, przy jednoczesnym spadku dochodów ogółem o 637,7 mln. PLN. Pomijając rok 1999, gdzie dochody podatkowe były niższe od dochodów podatkowych z roku 2000 o 42.870,7 mln. PLN można wywnioskować, że odzwierciedleniem pogarszającej się sytuacji gospodarczej kraju jest spadek wpływów podatkowych do budżetu państwa.

Z danych statystycznych jasno wynika, ze systematycznie rosną wpływy budżetowe z tytułu podatków pośrednich, jednak pozostałe w porównaniu z rokiem 2000 są niższe. Wpływy z podatków pośrednich sięgają około 60 % i mają tendencję rosnącą. Słuszne więc będzie stwierdzenie, że największe dochody budżet uzyskuje z podatków pośrednich, co potwierdza wykres nr 1.

Należy także zwrócić uwagę na zwiększające się wpływy niektórych dochodów nie podatkowych, co według przedstawionych w tabeli nr 2 danych oznacza, że jednostki posiadające status jednostek budżetowych dość wyraźnie zwiększyły swoje wpływy do budżetu państwa w 1999 roku w porównaniu z rokiem 1995.

Można więc wywnioskować, iż jednostki budżetowe przystosowały się do zmienionych warunków rynkowych i są organami samowystarczającymi. Istotnym zjawiskiem natomiast jest spadek wpływów z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. Prawdopodobnie osoby fizyczne nie prowadzące działalności gospodarczej śmielej podchodzą do możliwości korzystania z odliczeń i ulg im przysługującym.


[1] W. B. Szyber Finanse publiczne;

[2] cyt. W. Pomykało, s. 600

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *