Planowanie struktury produkcji

Wprowadzenie

Planowanie struktury produkcji wiąże się z rozwiązywaniem drugiego pod­stawowego zagadnienia, przed którym stoi każde gospodarujące społeczeń­stwo, mianowicie: co i jak produkować. Dotyczy więc wyboru struktury produkcji dóbr konsumpcyjnych i produkcyjnych oraz wyboru ekonomicznie uzasadnionych metod wytwarzania. Przy czym nie wolno zapominać, że jak zwykle w gospodarce planowej kwestia ta musi być rozwiązywana ex ante, czyli w sposób planowy.

Planowanie struktury produkcji łączy się z mikroekonomicznymi as­pektami gospodarowania. W istocie stanowi ona niezbędną konkretyzację planowania wielkości produkcji. Wielkość produkcji odzwierciedla poziom aktywności gospodarczej, struktura produkcji jest natomiast odbiciem kon­kretnych form, które się na tę aktywność składają. Dlatego planowanie wiel­kości produkcji musi się zawierać w konkretności planowania jej struktury. Jest to nieuniknione, ponieważ nie istnieje makroekonomia niezależna od mikroekonomii. A działalność gospodarcza ludzi, której dotyczy planowanie ekonomiczne, jest z natury swej mikroekonomiczna, ponieważ musi dokony­wać się poprzez akcję konkretnych jednostek, czyli niepodzielnych składników, których suma tworzy całość danej gospodarki1. Rzeczywistość makroekono­miczna stanowi jedynie sumę akcji tych jednostek. Innej możliwości nie ma. W przeciwnym bowiem razie mielibyśmy do czynienia z agregatami i wiel­kościami statystycznymi, o których nie wiadomo byłoby skąd się biorą2.

Planowanie w skali makroekonomicznej wymaga często dłuższej perspe­ktywy, ponieważ odnosi się ono do rozbudowy lub modernizacji mocy pro­dukcyjnych, a wiele inwestycji charakteryzuje się wydłużonymi cyklami. Natomiast planowanie struktury produkcji związane jest z wykorzystaniem istniejących mocy produkcyjnych, nie wymaga zatem tak odległego horyzon­tu czasowego. Można je wobec tego traktować umownie jako planowanie długofalowe i osobno planowanie bieżące. Jednakże w realnej rzeczywistości planowanie jako narzędzie gospodarowania nie może być uskuteczniane dwutorowo: osobno planowanie długofalowe i osobno planowanie bieżące. Nie dałoby się tego przeprowadzić, ponieważ realizacja długofalowych pla­nów jest niemożliwa bez bieżącej produkcji i konsumpcji.

Najbardziej nawet długofalowe plany muszą być realizowane poprzez wiele kolejnych bieżących etapów. Żadne tego rodzaju planowanie nie może się od nich oderwać ani ich przeskoczyć. Realizacja długofalowych planów rozwojowych jest niemożliwa bez bieżącej produkcji dóbr inwestycyjnych. W planach określających strukturę produkcji musi to znaleźć swoje odbicie. Tworzenie bowiem nowych mocy produkcyjnych jest wykonalne tylko za pomocą istniejących mocy produkcyjnych. Istnieje więc nierozerwalna więź pomiędzy istniejącymi i przyszłymi mocami produkcyjnymi. Dlatego plano­wanie struktury produkcji stanowi wyraz nie dającej się uniknąć konkretności gospodarowania w społeczeństwie, które posługuje się planowaniem ekono­micznym jako jego narzędziem.

Gospodarka każdego kraju stanowi całość złożoną z elementów ściśle ze sobą powiązanych i wzajemnie od siebie uzależnionych. Dlatego efektyw­ność funkcjonowania gospodarki jako całości zależy od wzajemnego oddzia­ływania na siebie sfery makro- i mikroekonomii. Wysoki poziom aktywności gospodarczej w skali całej gospodarki, mierzony wielkością produkcji, jest niezbędnym warunkiem sprawnego i wydajnego funkcjonowania poszczegól­nych jednostek, które tę całość tworzą. Jednocześnie jednak sprawne i wydaj­ne funkcjonowanie jednostek jest konieczne dla ciągłego podtrzymywania wysokiego poziomu aktywności całej gospodarki.

W odróżnieniu od planowania wielkości produkcji, planowanie jej stru­ktury nie stwarza podstaw do wyłonienia jednego wspólnego celu. Punktem wyjścia przy planowaniu struktury produkcji jest określenie ex ante rozmia­rów produkcji poszczególnych dóbr konsumpcyjnych zgodnie z założeniem, że w normalnych warunkach sens gospodarowania sprowadza się do zaspo­kojenia potrzeb konsumentów. Skoro więc, dobra konsumpcyjne służą zaspo­kajaniu potrzeb, wolno wobec tego powiedzieć, że plan struktury produkcji sektora konsumpcyjnego wyznacza cele, które muszą być osiągnięte ze względu na potrzeby konsumentów, uznane przez CP za konieczne do zaspo­kojenia w okresie planowanym. Nie należy jednak sądzić, że podejście to stoi w sprzeczności z makroekonomicznym celem planowania ekonomicznego, jakim jest ciągłość pełnego zatrudnienia. Planowanie struktury produkcji jest istotnym elementem realizacji tego celu. Jego realizacja bowiem w dużej mierze będzie uzależniona od trafności tego planowania wyznaczonej przez stopień zgodności struktury produkcji konsumpcyjnej określonej ex ante i struktury potrzeb określonej ex post.


1 Por. J. Kornai, Anti-Eąuilibrium, Warszawa 1973, s. 67, 81 i in.

2 Por. P. Wiles, Cost Inflation andthe State of Economic Theory, Economic Journal, 1973, vol. 83, June, s. 390.

ciąg dalszy tej pracy z ekonomii za miesiąc

Zakończenie pracy mgr

W pracy przeprowadzono dwa rodzaje badań dotyczących lokalizacji placówek wielkopowierzchniowych, na trzech krakowskich dzielnicach (Grzegórzki, Czyżyny, Prądnik Czerwony). Jako pierwsze analizowano już istniejące sklepy. Były to Géant, KrakChemia i Real. Wykorzystano tu metodę Reilly’ego do obliczenia zjawiska grawitacji, model probalistyczny Huffa do analizy potencjału przestrzennego, a także model strumieni przepływów Lanksmanana-Hansena. Drugi rodzaj badań polegał na wyznaczeniu optymalnej lokalizacji placówki wielkopowierzchniowej.

W wyniku przeprowadzonych analiz stwierdzono, iż mieszkańcy dzielnicy Prądnik Czerwony zdecydowanie najczęściej wybierali zakupy w placówce Géant, pomimo iż odległość do KrakChemii jest mniejsza. Jest to spowodowane znaczną różnicą wielkości powierzchni użytkowych tych placówek (przewaga Géant’a). Mieszkańcy dzielnicy nr II najchętniej dokonują zakupów w KrakChemii. Jest to najbliższa ich miejsca zamieszkania placówka, jednak w wynikach badań nie ma ogromnej przewagi tego sklepu nad pozostałymi. W ostatniej z badanych dzielnic Czyżyny najbardziej uczęszczaną placówką jest Real, jest to związane z dużymi odległościami. Jest ona ponad dwa razy częściej wybierana niż KrakChemia i prawie trzy razy częściej niż Géant.

Zdecydowanie najlepsze zasięgi rynku ma sklep wielkopowierzchniowy Géant. Dwukrotnie linia graniczna przebiega w większej odległości od niego, niż pozostałych placówek wielkopowierzchniowych. Granica linii zasięgu w porównaniu z Real’em znajduje się w odległości  1,642 km, zaś z Krakchemią 0,579 km. Na drugim miejscu znajduje się Real, dla którego linia graniczna zasięgu, w porównaniu z Krakchemią, znajduje się  w odległości 1,464 km. Przyczyną takiego stanu rzeczy są różnice w powierzchni sprzedażowej tych placówek, im większa tym większy zasięg przyciągania.

95,6% mieszkańców Prądnika Czerwonego wybierze Géant’a jako miejsce lokalizacji swoich zakupów, zaś dzielnicy Grzegórzki 96,7%. Prawdopodobieństwo, iż mieszkańcy dzielnicy Czyżyny wybiorą Real’a jako swój sklep wynosi 83,2%.

Za pomocą modelu strumieni przepływów Lanksmanana-Hansena wyliczono liczbę klientów z wszystkich dzielnic wybierających poszczególne placówki wielkopowierzchniowe. Największa liczba konsumentów udaje się do Géant’a aż 83361,6 osób. Na drugim miejscu zanlazł aię Real z liczbą 20826 osób. KrakChemia przyciągnie do siebie tylko 2977,8 klientów z badanych dzielnic.

W rozdziale czwartym wyznaczono optymalną lokalizację sklepu wielkopowierzchniowego dla tych trzech dzielnic. Wypada ona w bardzo niedużej odległości od już istniejącej placówki KrakChemii. Tak słabe wyniki, które otrzymała ta placówka w analizach przeprowadzonych w trzecim rozdziale mogą budzić zaskoczenie, jednak  mają one swe uzasadnienie w liczbach. Bardzo mała powierzchnia użytkowa KrakChemii spowodowała właśnie takie wyniki. W przyszłości przedsiębiorstwo to planuje rozbudowę obiektu. Będzie to ogromną szansą dla zwiększenia swej przewagi konkurencyjnej.

Lokalizacja placówki handlowej jest bardzo ważnym składnikiem powodzenia przedsiębiorstwa, jednak należy pamiętać, iż na ogólny sukces firmy składa się wiele czynników takich jak np. dobrze wyszkolony personel, różnorodny asortyment, przystępne ceny, promocje,  wystrój placówki.

Hierarchiczna struktura kryteriów

Dzięki zastosowaniu hierarchii kryteriów szczegółowych udało się uzyskać czytelną strukturę zależności między poziomami hierarchii. Rys. 2.1 przedstawia schemat budowania struktury hierarchicznej.

W naszym przypadku odpowiednia struktura będzie wyglądała jak na rys. 2.2., będą występować trzy poziomy hierarchii: kryteria szczegółowe i kategorie tych kryteriów i ogólne kryterium jakości. Kryteria globalne poszczególnych kategorii oblicza się zgodnie ze wzorami 2.3 – 2.5, natomiast w przypadku ogólnego kryterium jakości zamiast wartości funkcji przynależności wykorzystuje się wartości kryteriów globalnych poszczególnych kategorii, wcześniej wyznaczając dla poszczególnych kategorii macierz parzystych porównań i obliczając współczynniki względnej ważności kategorii.

Rys. 2.1. Ogólny schemat budowania struktury hierarchicznej.

Rys. 2.2. Hierarchiczna struktura użyta w analizowanym problemie.

Podstawowe czynniki produkcji

Przedsiębiorstwo w trakcie swojej działalności wykorzystuje różnorodne zasoby. Do podstawowych a zarazem najważniejszych z nich można zaliczyć:

  1.  zasoby ludzkie zwane inaczej zasobami siły roboczej,
  2. zaopatrzenie materiałowo-surowcowe,
  3. zaplecze techniczne występujące w postaci środków trwałych,
  4.  postęp techniczny i techniczno – produktowy.

W uproszczonych modelach ekonomicznych czynniki produkcji traktowane są czasem jako składniki wrzucane w odpowiednich proporcjach do ziemi, z której spontanicznie wyrastają owoce. Podobnie, prosty opis mówi o czynnikach ekonomicznych „wrzuconych” do produkcji dóbr i usług. Przy takim podejściu „wrzucamy” pracowników, maszyny, halę i komputery do produkcji, aż czasem sama produkcja rośnie jak drzewo owocowe. W rzeczywistości jest to bardzo uproszczony, a czasem wręcz szkodliwy obraz, ponieważ nie ma znanej najlepszej „receptury produkcyjnej”, która byłaby podobna do wytycznych sadzenia. Produkcja jest zawsze aktem twórczym, który jest częściowo nieprzewidywalny i ciągle się zmienia. Tutaj dochodzimy do najważniejszego punktu w procesie produkcyjnym: przedsiębiorcy, tj. autora, twórcy, który jego zdaniem wybiera najlepsze kombinacje czynników produkcji. Rolą przedsiębiorcy jest wybór jednych czynników produkcji, a porzucenie innych. Ten, któremu uda się dokonać wyboru, odniesie sukces.

Widzimy, że za każdym z czynników produkcji stoi twórczy duch ludzki. Ropa i węgiel leżały w ziemi od lat i nikt nie traktował ich jako użytecznych towarów, dopóki ludzki umysł nie odkrył, że można je wykorzystać. Praca to wykorzystanie siły mięśni, która wymaga odpowiedniego planowania i wskazówek. Dóbr kapitałowych nie można byłoby wyprodukować, gdyby taka idea nie została wymyślona i wdrożona na dużą skalę. Kapitał ludzki to umiejętność wykorzystania dodatkowego talentu. Z tych powodów niektórzy słusznie stwierdzili, że jest tylko jeden istotny czynnik produkcji: przedsiębiorcza zdolność ludzi do zmiany świata materialnego na wszystkie możliwe sposoby.

Przedsiębiorcy byli od lat pomijani w wielu teoriach ekonomicznych. Przyczyna tego tkwi w spostrzeżeniach przytoczonych na początku rozdziału: Ekonomia jako nauka pojawiła się w czasach niewielkiego wzrostu gospodarczego.

W XVII wieku historia ludzkości mogła być bardzo pesymistyczna: niezwykle niski wskaźnik urodzeń, wysoka śmiertelność niemowląt i dzieci, niski poziom życia, regularne wojny i epidemie. Wszystko to razem sprawiło, że gospodarka wyglądała na stabilną, w dużej mierze niezmienioną. Dla przedsiębiorców, rewolucjonistów, którzy tak jak Stanisław Wokulski nie boją się zmiany zastanego świata, nie było wtedy miejsca na teorie ekonomiczne. Wzajemne stosunki ekonomiczne między sztywnymi klasami społecznymi: właścicielami ziemskimi, kapitalistami i klasą robotniczą odegrały ważniejszą rolę. Ziemią, kapitałem i pracą.

W dobie eksplozji innowacyjności sztywne podziały czynników produkcji nie odgrywały już swojego pierwotnego znaczenia, choć nadal możemy je wykorzystać do opisania procesu produkcyjnego. Ale przedsiębiorczość była na piedestale.

Powiedzmy, że robimy wełnę na ciepłe swetry. Z jakich czynników produkcji korzystamy? Zaczynamy od ziemi, w której hodujemy owce. Owce strzyżą mniej wykwalifikowani pracownicy. Następnie wełna trafia do fabryki, gdzie jest odpowiednio prana, czyszczona i przetwarzana maszynowo na włókna i nici stanowiące podstawę do wykonania materiału, a następnie sprzedawana producentom swetrów. Wykwalifikowani pracownicy monitorują efektywność procesu w zakładzie.

Czy w tym przykładzie możemy sklasyfikować czynniki? Tak oczywiście. Oczywiście pracownicy są pracą. Bardziej wykwalifikowanych można by określić mianem przedstawicieli kapitału ludzkiego. Wszystkie maszyny w fabryce lub narzędzia do strzyżenia owiec to dobra inwestycyjne – ponieważ muszą być wyprodukowane z wyprzedzeniem. Z drugiej strony ziemia będzie miejscem, w którym będą hodowane owce i zbudowana zostanie fabryka. Niektórzy ludzie czasami klasyfikują jako zwierzęta lądowe, rośliny lub zasoby naturalne: wszystkie rzeczy, które można traktować jako „trwałe”, „naturalnie dane na zawsze” ludziom.

Wstęp pracy licencjackiej

Podatek dochodowy jest podatkiem, który z pewnością wywołuje najwięcej politycznych, ekonomicznych oraz społecznych emocji. Jest narzędziem z którym powszechnie stykają się zarówno obywatele, jak i podmioty prowadzące działalność gospodarczą. Jest przedmiotem sporów toczących się miedzy ekonomistami, prawnikami, socjologami, filozofami oraz zwykłymi obywatelami. Podatki z pewnością są akceptowane, jednak nie są lubiane. Wynika to z wielu powodów, z których najważniejszym jest fakt, iż podatki decydują w istotnym zakresie o zasobności portfeli osób fizycznych oraz sytuacji finansowej podmiotów gospodarczych.

Niniejsza praca stanowi przedstawienie poglądów wybranych przedstawicieli nauk ekonomicznych na system podatkowy z głównym naciskiem na progresywny podatek dochodowy od osób fizycznych. W pracy przedstawiono argumenty z różnych dziedzin nauki, mianowicie z pozycji nauk ekonomicznych, prawniczych oraz społecznych,

Praca jest próbą spojrzenia na zagadnienia podatkowe z perspektywy neoliberalnej, która dużą wagę przywiązuje do syntez, czyli przyczyn i konsekwencji opodatkowania. One będą główną myślą przewodnią dalszej analizy. Zważywszy, że w rozważanych na temat podatków dominuje styl myślenia, który można określić mianem etatystycznego, niniejsza praca siłą rzeczy musi mieć w wielu fragmentach charakter polemiczny. Im mocnej utrwalone są poglądy o konieczności istnienia skomplikowanego systemu podatkowego, tym trudniej przedstawić tezy przeciwne bez wchodzenia w polemikę z autorami poglądów krytykowanych, zwłaszcza gdy mają one niemalże status paradygmatu naukowego. Jak pisał Jean Baptiste Say, „analiza niedorzecznych koncepcji ekonomicznych mogłaby być czczą gadaniną gdyby nie fakt, że wiele rządów się do nich stosuje i gdyby poważni skądinąd i znani z erudycji autorzy, nie próbowali w swych książkach tego udowodnić”[1].

Celem pracy jest wykazanie, że progresywny podatek dochodowy, uznawany dość powszechnie za najważniejsze osiągniecie skarbowości, jest nieefektywny ekonomicznie, nieuzasadniony etycznie i szkodliwy politycznie. Podstawą ku temu będą argumenty z zakresu szeroko rozumianej analizy ekonomicznej z uwzględnieniem analiz matematycznych i psychologicznych oraz argumenty z zakresu analizy społecznej.

W rozdziale pierwszym przybliżono krótką historię podatku dochodowego, jego charakter oraz konstrukcję ze szczególnym uwzględnieniem budowy skali progresywnej oraz przedstawiono charakterystykę współczesnych systemów podatkowych na podstawie podatku dochodowego od osób fizycznych.

W rozdziale drugim została zaprezentowana historia myśli ekonomicznej dotyczącej funkcji państwa, a co za tym idzie, funkcji finansów publicznych oraz funkcji podatków ze szczególnym uwzględnieniem różnic i sporów pomiędzy klasyczną szkoła liberalną, a rzecznikami interwencjonizmu państwowego. Za punkt wyjścia zostały przyjęcie z jednej strony poglądy „ojca ekonomii” Adama Smitha, a z drugiej Johna Stuarta Milla. Następnie poprzez analizę poglądów ich kontynuatorów, m.in. Johna Maynadra Keynesa, Ludwika von Misesa, Friedricha Augusta von Hayeka, czy współczesnych Miltona Friedmana i Thomasa Piketty’ego, zostały przedstawione poglądy przedstawicieli świata nauki oraz kierunków jakie reprezentowali na progresywny podatek dochodowy.

W rozdziale trzecim omówiono i poddano krytyce „rzekome” argumenty na rzecz progresji podatkowej, ze szczególnym uwzględnieniem argumentu „sprawiedliwości społecznej” oraz „równości ekonomicznej”. Omówiono również wady progresywnego opodatkowania, analizując poszczególne zarzuty wobec tego podatku. Następnie zgłębiono reakcje podatników na opodatkowanie. Poddano również analizie relację wysokości stawek podatkowych i wpływów budżetowych z punktu widzenia teorii Laffera oraz analizy zdolności płatniczej i teorii malejącej użyteczności krańcowej.

Cytaty przytaczanych w pracy autorów zostały tak wplecione w tok narracji, aby prawdy ekonomiczne uczyniły ją atrakcyjną dla czytelnika, gdyż jak twierdzi Ludwig von Mises: „prawdy ekonomiczne nie posiadają naturalnej siły upowszechniania się. Nie można wiec zakładać, że to co rozumne zwycięży tylko z racji swej rozumności. Skoro wiec racjonalne uzasadnienie wolnego rynku i niskich podatków nie daje gwarancji ich społecznej akceptacji, niezbędne jest stworzenie dla ich odpowiedniego uzasadnienia, mogącego oddziaływać na ludzką wyobraźnię. Trze ba prawda oprócz waloru słuszności posiadała jeszcze zaletę atrakcyjności, aby przemawiała nie tylko do umysłu, lecz i do emocji. Trzeba pomóc ludziom w wolnym wyborze i trzeba pomóc prawdzie, by wolny wybór jej nie ominął[2].


[1] J.B. Say, Traktat o ekonomii politycznej, PWN, Warszawa 1960, s. 765

[2] L. von Mises, Ludzkie działanie, Instytut Ludwiga von Misesa, Wrocław 2007, s. 755-756

Zaopatrzenie materiałowo-surowcowe

Każde przedsiębiorstwo w trakcie swojej działalności zużywa surowce, materiały, energię, części zamienne itp. W tej działalności stara się utrzymać optymalny poziom zapasów, a ich zużycie jest ciągle uzupełniane nowymi dostawami. Zespól działań planistycznych, organizacyjnych, ewidencyjnych i analitycznych związanych z regulacją oraz sterowaniem strumieniami i zasobami w całym procesie wytwórczym określany jest mianem gospodarki materiałowej[1]. Gospodarka materiałowa odgrywa bardzo ważną rolę w działalności produkcyjnej przedsiębiorstwa, ponieważ wpływa zarówno na ilość produkcji i jej jakość, a poprzez to na kształtowanie się kosztów i osiągany zysk. Istota gospodarki materiałowej polega przede wszystkim na zaspokajaniu potrzeb produkcyjnych przy jednoczesnej dążności do minimalizacji zużycia i eliminacji wszelkich zakłóceń w przepływie materiałów i surowców we wszystkich fazach procesu produkcyjnego[2].

Do podstawowych surowców zużywanych w procesie produkcji w Zakładach Przemysłu Bawełnianego „Frotex” S.A. należą:

  •  bawełna,
  •  przędza,
  •  tkanina surowa,
  •  barwniki i chemikalia,

Bawełna jest surowcem importowanym przez przedsiębiorstwo, głównie

ze Szwajcarii, a pochodzącym z krajów azjatyckich, między innymi z Uzbekistanu, Turkmenistanu i Kazachstanu. Bawełna służy do produkcji przędzy, z której następnie produkuje się wyroby finalne. ZPB „Frotex” posiada własną przędzalnię w Podlesiu, która jest najbardziej zmodernizowanym wydziałem w spółce i należy do najnowocześniejszych w Polsce. Zużycie bawełny w procesie produkcji na przestrzeni lat 1995-2000 przedstawia poniższa tabela:

Tabela13. Zużycie bawełny w latach 1995 2000 r.

LATA

ZUŻYCIE W TONACH

ZUŻYCIE W TYSIĄCACH ZŁ.
1995 2 547 14 443,0
1996 2 752 14 310,2
1997 3 095 18 150,1
1998 3 092 18 429,0
1999 3 161 21 231,3
2000 2 982 16 953,3

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych analitycznych ZPB”Frotex”

Przędza jako podstawowy materiał do produkcji jest produkowana przez spółkę we własnej przędzalni. Jedynie przędza o bardzo wysokich parametrach technologicznych jest zakupywana od innych producentów krajowych, głównie w Zawierciu i Lubaniu. Jej wielkość kształtuje się na poziomie około 10% ogólnego zużycia przędzy w procesie produkcyjnym w ciągu roku.

W skład kolejnej grupy surowców (chemikalia) wchodzą takie związki jak kwasy, ług sodowy, woda utleniona, mydło w płynie oraz barwniki. Wartość zużycia tej grupy surowców kształtuje się na poziomie około 8-9 mln. złotych rocznie. Najmniejszy udział w grupie materiałów do produkcji ma tkanina surowa, której roczne zużycie waha się w granicach od 400 do 500 tys. złotych.


[1] Z. Leszczyński, A. Skowronek-Mielczarek: Analiza ekonomiczno – finansowa firmy. Wyd. Difin, Warszawa 2000, s. 169

[2] W. Świetlik: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, Wydawnictwo WSE, Warszawa 1999, s.46

 

Podatkowe dochodów gmin

Podsumowanie pracy

Polski system prawny dotyczący podatkowych dochodów gmin jak i praktyka stosowania przepisów prawnych budzi wiele zastrzeżeń. Podatki i opłaty lokalne nie tworzą obecnie jednolitego, całościowego systemu. Wynika to przede wszystkim z faktu, iż objęte są one regulacją wielu ustaw. System ten jest uzupełniany o kolejne, nawarstwiające się zmiany w konstrukcji poszczególnych podatków i opłat. Na krytyczną ocenę systemu podatkowych dochodów i opłat gminnych składa się ponadto duże ilości zarzutów kierowanych pod adresem przestarzałych konstrukcji prawnych, funkcjonujących obecnie w systemie finansowym gmin, takich jak anachroniczny w swej istocie podatek od nieruchomości, czy nie odpowiadający rozwojowym potrzebom państwa, podatek rolny.

Rozważając nasze podatki i opłaty gminne, z całą pewnością możemy stwierdzić, że te jedyne w swoim rodzaju dochody gmin wymagają pewnych zmian, by mogły w pełni spełniać swoją rolę. Dla reformy polskiego systemu podatkowych dochodów gmin niezbędne jest zwłaszcza zmiana konstrukcyjna podatku od nieruchomości. Uznawany jest on za najbardziej wydajny podatek lokalny, a dane sprawozdawcze dotyczące wykonania budżetów gminy (w ty także gminy Lubsko) w ostatnich, kolejnych latach potwierdzają tę opinię. Podatek ten nie spełnia jednak podstawowych przesłanek wydajności, formułowanych pod adresem źródeł podatkowych – wystarczalności oraz zdolności wzrostu. W związku z potrzebą wzmocnienia finansowego gmin, niezbędne jest także podjęcie prac, zmierzających do modyfikacji podatku rolnego.

Postulowane są także zmiany w konstrukcji prawnej udziałów gmin w podatkach państwowych. Niezależnie od zmian legislacyjnych, zgodnych z postulowanymi zarówno na gruncie teorii, jak i praktyki kierunkami przekształceń, poprawie powinna ulec efektywność działań organów gmin skierowanych na pozyskanie dochodów podatkowych. Bowiem poprawa tej efektywności może stanowić istotny czynnik wpływający na poprawę kondycji finansowej gmin. Podatki i opłaty samorządowe stanowią istotne źródło dochodów gmin w Polsce. Istnieje bezpośredni związek między wysokością uzyskanych dochodów a wydatkami, przy pomocy której realizują one zadania na rzecz wspólnoty lokalnej. Poprawa sprawności i skuteczności systemu w zakresie podatków i opłat samorządów jest zatem niezbędnym warunkiem do racjonalizacji i doskonalenia całego mechanizmu finansów komunalnych.

Literatura:

  1. Leonard Etel – Podatki i opłaty samorządowe w 2001 r., Przegląd Podatkowy – styczeń 2001 r.
  2. L.Etel, E. Ruśkowski – Podatek od nieruchomości a podatek rolny, Przegląd Podatkowy 1994 r.  nr 4
  3. K. Jędrzejewska – Ewidencja nieruchomości. Nie tylko podatek., Rzeczpospolita – 1997 r. nr 17
  4. A. Bordo – Podatek od nieruchomości w systemie finansowym samorządu terytorialnego, Toruń 1995 r.

Podatek akcyzowy

Akcyza  jest rodzajem selektywnego podatku pośredniego nakładanego na niektóre, ściśle określa ustawowo produkty konsumpcyjne. Akcyza, jak każdy podatek pośredni, ma wpływ na cenę wyrobu, a więc faktycznym podatnikiem tego podatku jest ostateczny nabywca (konsument) go dobra. Można wyróżnić dwa powody nałożenia na dane dobro podatku akcyzowego:

  • fiskalny, co jest związane z chęcią zwiększenia dochodów budżetowych,
  • pozafiskalny, co jest związane z chęcią zmniejszenia spożycia określonych produktów (np. tytoniu lub wódki).

Obowiązek podatkowy w podatku akcyzowym został nałożony ustawą z dnia 8  stycznia  1993 r.  o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.

PRZEDMIOTOWY ZAKRES PODATKU

Obowiązek podatkowy w akcyzie ciąży na producencie i porterze wyrobów akcyzowych, którymi są:

  • paliwa do silników,
  • oleje smarowe i specjalne,
  • broń palna i myśliwska,
  • broń gazowa,
  • urządzenia do prowadzenia gier losowych i zakładów wzajemnych,
  • samochody osobowe,
  • jachty pełnomorskie,
  • sprzęt elektroniczny wysokiej klasy oraz kamery wideo, sól,
  • środki upiększające i wyroby perfumeryjne, zapałki,
  • karty do gry, z wyłączeniem kart dla dzieci, wyprawione skóry futrzane zwierząt szlachetnych oraz wyro­by z tych skór,
  • wyroby przemysłu spirytusowego i drożdżowego, z wyłącze­niem drożdży, wyroby winiarskie, piwo,
  • guma do żucia, wyroby tytoniowe, łodzie żaglowe, łodzie z silnikiem i łodzie dostosowane do silników, z wyłączeniem łodzi rybackich, roboczych.

Opodatkowaniu podatkiem akcyzowym podlegają również nadmierne ubytki lub zawinione niedobory powstałe w czasie produkcji, magazynowania, przerobu, zużycia lub przewozu: spirytusu i wyrobów spirytusowych, wyrobów winiarskich, piwa.

POWSTANIE OBOWIĄZKU PODATKOWEGO]

Obowiązek podatkowy w podatku akcyzowym powstaje niezależnie od obowiązku podatkowego w podatku od towarów usług, przy czym dla:

  • paliw do silników,
  • wyrobów przemysłu spirytusowego i drożdżowego, z wyłącze­niem drożdży,
  • wyrobów winiarskich,
  • piwa,
  • wyrobów tytoniowych,
  • pozostałych napojów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 1,5%,

W produkcji krajowej, obowiązek podatkowy powstaje nie później niż w dniu opuszczenia przez wyrób pomieszczenia producenta. W sytuacji gdy wyrób akcyzowy oddawany jest w odpłatne użytkowanie, obowiązek podatkowy w podatku akcyzowym pow­staje nie później niż w dniu opuszczenia przez wyrób pomiesz­czenia producenta.

W przypadku wystąpienia nadmiernych ubytków lub zawi­nionych niedoborów obowiązek podatkowy powstaje, gdy stwier­dzi się te ubytki i niedobory przed powstaniem obowiązku poda­tkowego w podatku akcyzowym.

PODMIOTOWY ZAKRES PODATKU

Podatnikami podatku akcyzowego są:

  • producenci wyrobów akcyzowych,
  • importerzy wyrobów akcyzowych,
  • zleceniobiorcy, jeżeli podmiot gospodarczy zleca wykonanie; wyrobu akcyzowego innemu podmiotowi,
  • podmioty, u których wystąpiły różnice cen, jeżeli na pod­stawie odrębnych przepisów stawki podatku akcyzowego zostały ustalone w formie różnicy cen lub jej części,
  • organy  likwidacyjne  wymienione  w  rozporządzeniu Rady j Ministrów   w  sprawie zbywania] ruchomości stanowiących własność Państwa lub podlegają­cych sprzedaży przez organy  administracji państwowej na! podstawie przepisów szczególnych.

PODSTAWA OPODATKOWANIA

Podstawę opodatkowania podatkiem akcyzowym stanowi:

  • obrót wyrobami akcyzowymi,
  • wartość celna w imporcie towarów akcyzowych powiększona o cło obliczone według stawki podstawowej i podatek impor­towy, nawet w przypadku, gdy towary te na podstawie odrębnych przepisów albo zostały w całości lub w części zwolnione od cła, albo cło zostało zawieszone, albo za­stosowano preferencyjną stawkę celną; w przypadku gdy podstawowa stawka cła nie jest określona, stosuje się stawkę autonomiczną,
  • ilość wyrobów akcyzowych w przypadku, gdy stawki akcyzy są określone kwotowo.

STAWKI PODATKOWE

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym nie określa bezpośrednio stawek podatku akcyzowego dając ministrowi finansów delegację do ustalania ich wysokości

Ograniczony jest on jednak maksymalnymi stawkami, które wynoszą dla:

  • wyrobów przemyski spirytusowego i drożdżowego — 95% u producenta i 1900% u importera,
  • paliw do silników — 80% u producenta i 400% u importera,
  • wyrobów winiarskich, piwa, pozostałych napojów alkoholo­wych oraz wyrobów tytoniowych – 70% u producenta i 230% u importera,
  • samochodów osobowych — 40% u producenta i 65% u im­portera,
  • pozostałych wyrobów akcyzowych — 25% u producenta i 40% u importera.

Stawki podatku akcyzowego mogą być wyrażone:

  • w procencie ceny sprzedaży obniżonej o podatek od towarów] i usług,
  • w procencie podstawy opodatkowania — w przypadku importu,
  • w kwocie na jednostkę wyrobu,
  • w formie różnicy cen.

Określając procentowe stawki podatku akcyzowego minister finansów może jednocześnie ustalić minimalne kwotowe stawki j akcyzy.

TERMINY PŁATNOŚCI

Podatek akcyzowy jest płacony:

  • zaliczkowo znakami skarbowymi akcyzy (do znaków skar­bowych akcyzy zalicza się: banderole, znaki cechowe oraz] odciski  pieczęci,  przy  czym w  Polsce  stosuje  się obecnie  wyłącznie banderole),
  • wstępnie za okresy dzienne, przy czym wpłaty te pomniejsza  się o kwotę zaliczki na podatek akcyzowy zapłaconej za; nabycie banderol podatkowych (wpłata ta powinna nastąpić nie później niż po upływie dwudziestu pięciu dni od dnia; opuszczenia przez wyrób pomieszczenia producenta),
  • za okresy miesięczne, przy czym rozliczenie to powinno być dokonane w terminie do dwudziestego piątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy w podatku akcyzowym.